Weiteveen: moord of doodslag in beroep

Maandagochtend zit er in een rechtszaal een boekhouder van in de vijftig die al is veroordeeld. Hij heeft bekend. Hij weet dat hij niet vrijkomt. En toch begint alles opnieuw, omdat het antwoord op één vraag nog niet vaststaat: deed hij het volgens plan, of deed hij het omdat er iets in hem knapte.

Richard K. kreeg op 25 maart 2025 van de rechtbank levenslang voor de dubbele moord in Weiteveen. Op de ochtend van 16 januari 2024 doodde hij Sam en Ineke, het stel dat zijn ouderlijk huis had gekocht en hem daarna aansprakelijk stelde voor de gebreken die ze aantroffen. Volgens het AD begint maandag het hoger beroep bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden.

Het verschil tussen moord en doodslag is hier het verschil tussen alles en niets

Wie de zaak van buitenaf volgt, hoort “hoger beroep” en denkt aan strafkorting. Zo werkt het hier niet. K. voert twee sporen, en ze leiden naar totaal verschillende uitkomsten.

Het eerste spoor is de kwalificatie. Moord is doden met voorbedachten rade en heeft levenslang als maximum. Doodslag is doden zonder vooraf beraamd plan en heeft vijftien jaar als maximum. Bij twee feiten mag de rechter dat maximum met een derde verhogen, dus twee keer doodslag komt in het uiterste geval uit op twintig jaar. Van levenslang naar twintig jaar: dat is de sprong die achter het woord “doodslag” schuilgaat. Wij schreven eerder over een Maassluise zaak waarin dat onderscheid precies andersom uitviel.

Het tweede spoor is de toerekeningsvatbaarheid. Bij K. zijn een cognitieve stoornis en een aanpassingsstoornis vastgesteld. Kan hij aantonen dat die zwaarder meewogen dan de rechtbank aannam, dan komt een tijdelijke straf met tbs in beeld.

De regiezitting heeft de technische route al dichtgetimmerd

Wat er in hoger beroep echt te halen valt, stond al vast voordat de zitting begon. Dat is de reden om niet de krantenkoppen te lezen maar het bericht van het hof over de regiezitting van 5 november 2025.

Het hof wees twee dingen toe: een herbeoordeling door twee deskundigen van het neurologisch onderzoek uit het Pieter Baan Centrum, en het horen van de partner van K. over zijn psychische toestand die ochtend. Allebei gaan ze over zijn hoofd.

Vijf verzoeken werden afgewezen, om twee verschillende redenen. Bij het bloedspatonderzoek, de 3D-visualisatie van de woning en het DNA-activiteitenonderzoek aan het vuurwapen vond het hof de onderbouwing te dun: er lagen geen te onderzoeken scenario’s die zo’n analyse zinvol maken. De andere twee sneuvelden op inhoud. Extra getuigen kunnen volgens het hof alleen algemene informatie geven en niets over de toerekeningsvatbaarheid of de psychische toestand op 16 januari 2024, en het nader bevragen van een liplezer over de camerabeelden zonder geluid werd los daarvan afgewezen. De verklaring van de zoon van Sam en Ineke, die het zag gebeuren, wordt door een deskundige getoetst; hij hoeft niet opnieuw te worden gehoord.

Vertaald: het hof heeft de reconstructieroute gesloten en de psychiatrische route opengelaten. Wie na maandag hoort dat de verdediging het over kogelbanen heeft, weet dat dat pleitwerk is en geen bewijs.

Niet de kwalificatie maar het hoofd van de verdachte is de echte inzet

Onze inschatting: het spoor “geen moord maar doodslag” is het spoor met de mooiste opbrengst en de kleinste kans. K. ging zwaarbewapend op pad, doodde eerst de een en liep daarna doelgericht naar de ander. Dat is precies het patroon waar rechters voorbedachten rade uit afleiden. Doorgedraaid zijn en planmatig handelen sluiten elkaar juridisch niet uit, hoe hard dat ook klinkt.

Het spoor toerekeningsvatbaarheid is minder spectaculair en veel serieuzer. Daar heeft het hof zelf ruimte voor gemaakt, en een hof laat neurologisch onderzoek niet voor de sier herbeoordelen.

Eerlijk is eerlijk, want onze eigen redenering heeft een zwakke plek. Wij leiden uit één toegewezen onderzoekswens af dat het hof twijfelt. Dat kan net zo goed procesbeleid zijn: een zaak van deze omvang wil je niet later terugkrijgen van de Hoge Raad omdat je een redelijk verzoek te makkelijk hebt afgeserveerd. Ruimte geven is niet hetzelfde als meebewegen.

Vraag vóór de regiezitting welke onderzoekswensen erin gaan

Voor wie zelf in hoger beroep zit, is dit de praktische les uit Weiteveen: de zitting die uw zaak bepaalt, is niet de zitting waar het over de straf gaat maar de regiezitting daarvoor. Daar wordt beslist welk onderzoek er nog komt, en daarna gaat die deur dicht.

Vraag uw advocaat dus vóór die datum op papier welke onderzoekswensen hij indient en met welke onderbouwing. Drie van de vijf afwijzingen in deze zaak gingen niet over de vraag of het onderzoek nuttig was, maar over de vraag of er een te onderzoeken scenario bij zat. Weet u niet of u zo’n advocaat kunt betalen, dan begint dat gesprek bij de toevoeging; wordt u zelf aangehouden, dan gelden deze rechten vanaf het eerste verhoor.

Eén woord in het arrest zegt straks alles

Het arrest komt niet deze week. Als het er ligt, is de eerste vindplaats niet de strafmaat maar de passage over de deskundigen uit het Pieter Baan Centrum. Neemt het hof de herbeoordeling over, dan verandert er iets wezenlijks. Blijft die passage kort, dan is het bij levenslang gebleven en was het hoger beroep een herhaling met nieuwe rapporten. Dan resteert alleen de route die het AD noemt: na 25 jaar een gratieverzoek, met een verdachte die dan tegen de tachtig loopt.